سالمندان و مددکاری اجتماعی.(2)
بنام یگانه هستی بخش بی همتا
پیر شدن یعنی چه؟
هر روز که سپری می شود برگی از دفتر خاطرات هر انسانی ورق می خورد ومادر حال پیر شدن هستیم.
زمانی که اقای John.H.GLEEN برای دومین بار به فضا سفر کرد تا راز مربوط به پیر شدن راکشف کند ۷۷ سال از عمر او سپری شده بود ولی این احساس که پیر شده و سن او برای سفر به فضا مناسب نخواهد بود هرگز به او ذست نداد.
دفتر زندگی هر فرد پیش از تولد او شروع به ورق زدن می کند ودر طول مدت عمر نیز این دفتر در حال ورق خوردن و ما در حال پیرشدن هستیم.پس پیر شدن یک فرایند طبیعی است و ما باید با اغوش باز به استقبال ان برویم چرا که نکته مقابل ان مرگ زودرس هست.در قرن حاضر(امید زندگی)به شدت در حال
افزایش است و چنین تصور می شود که سیر صعودی خود را تقریبا در تمامی این کره خاکی همچنان ادامه دهد. در نتیجه تعداد افرادی که به سن کهولت می رسند مدام در حال افزایش است. در حال حاضر حدود تقریبا ۶۰۰ میلیون نفر از افرادی که روی کره زمین زندگی می کنند سن آن ها ۶۰ سال و بالاتر از ان است.
تخمین زده می شود این رقم تا سال ۲۰۲۰ به ۱۰۰۰ میلیون نفر افزایش یابد.
حفظ سلامت و کیفیت زندگی یک امر حیاتی است و این موضوع زمانی بیشتر مصداق پیدا میکند که افراد پیر حضورفعالانه تری در امور اجتماعی یک جامعه داشته باشند.
بیشتر افراد پیر از سلامت صوتی لذت فراوانی میبرند و زندگی فعال و پر باری را خواهند داشت و ذخایر اجتماعی---احساسی-- و عقلانی بیشتری را برای خود فراهم خواهند ساخت.
آیا بیشتر سالخوردگان در چه کشورهایی زندگی می کنند؟
عده ای بر این اعتقاد هستند که اکثریت سالخوردگان (۶۰در صد)در کشورهای در حال توسعه رندگی می کنند.به طور تقریبی ۶۵۰ میلیون سالخورده در جهان زندگی میکنندکه این تعداد در سال ۲۰۲۰ احتمالا به بیش از ۱۰۰۰ میلیون خواهد رسید که احتمالا ۷۰۰ میلیون ان در کشورهای در حال توسعه مستقر خواهد بود.
در اکثر نقاط دنیا (امید به زندگی) افزایش یافته و سیر صعودی ان همچنان ادامه خواهد یافت.مرگ ومیر به شدت کاهش می یابد. بیماری های عفونی کنترل می یابند.وضعیت بهداشت و مسکن و همینطور تغذیه
و دسترسی به انواع روش ها برای پیشگیری از بیماری های جسمی و روانی در سطح قابل قبولی قرار می گیرد. بنابر دلایل بالا میتوان ادعا کرد که طول عمر نسبت به گذشته افزایش یابد و بر عکس مرگ ومیر کاهش قابل ملاحظه ای پیدا کند.
با توجه به مطالب بالا جوامع بشری با مسئله ای به نام (پیر جمعیتی)روبه رو خواهد شد که اگر نتواند برای این حالت برنامه ریزی منطقی در نظر بگیرد با مسائل بسیار پیچیده ای روبه رو خواهد شد که برای حل کردن این مسائل باید سرمایه های فراوانی را هزینه کرد بدون ان که نتیجه ای مناسب ان ها حاصل گردد.
امروزه در بسیاری از جوامع به این نتیجه رسیده اند که فرزند کمتری داشته باشند ومیزان موالید و زادو ولد را کاهش داده اند . همین مسئله سبب میگردد که سطح سنی جامعه به طرف پیری پیش برود و جامعه نتواند نیازهای خود را براورده نمهید و به یک جامعه نیازمند و وارداتی تبدیل گردد.
چگونگی پیر شدن زنان ومردان:
اصل بر این است که بین پیر شدن مردان وزنان تفاوت وجود دارد زنان بیشتر از مردان عمر می کنند.این مزیت در طول عمر زنان به مسایل بیولوژیک مربوط میگردد.در دوران کودکی -- دختران در مقایسه با پسران مزایای بیولوژیک بیشتری دارند. به عنوان مثال دختران تا قبل از دوره یائسگی به دلیل اثرات محافظتی هورمون ها ابتلا انها به بیماری های قلبی کمتر از مردان است.
در قرن ۲۱ امید زندگی زنان تا ۸۰ سال و بالاتر بهبود یافته است. واحتمالا پیر ترین فرد روی کره خاکی یک زن می باشد.البته باید انتظار داشت که اگر چنانچه زنان مسن به شکل مناسبی تغذیه و بهداشت را رعایت نکنندو جامعه از انها غافل شود با مشکلات فراوان از جمله اشغال تخت های بیمارستانها به علت پوکی استخوان و شکستگی انها دیابت فشار خون الزایمر روان پریشی بی اختیاری ادرار ارتریت و..... روبرو خواهد شد. بسیاری از بیماری های زمان سالمندی سبب قطع ارتباط و اثرات بسیار بد روی برخوردهای اجتماعی ودر کل کیفیت زندگی خواهند داشت.
از آنجاییکه طول عمر زنان به طور متوسط بیشتر از مردان می باشد احتمالا بیوه شدن در بین زنان بیشتر است این موضوع با توجه به این واقعیت که زنان با مردانی ازدواج می کنند که از نظر سنی از انها بزرگتر هستند نمود بیشتری پیدا خواهند کرد . در واقع بسیاری از زنان می توانند بیوگی را به عنوان بخشی از سال های آخر حیات خود به حساب بیاورند.در بعضی از جوامع اصول قانونی بیوگی برای انها محدودیت هایی را به وجود می اورد که اثرات منفی روی سلامت بیوگان می گذارد.
با توجه به این که قسمت بزرگی از زنان سالخورده در کشورهای توسعه یافته با بیوگی دست و پنجه نرم می کنند باید برای انها فقر وتنهایی وانزواطلبی را انتظار ذاشت. مددکاران اجتماعی اعتقاد دارند که جوامع باید تبعیض های بین زنان ومردان را از همان اوایل کودکی رعایت نمایند.امکانات تحصیلی را برای هردو گروه پسران ودختران به صورت مساوی ایجاد نمایند. تغذیه سالم و همچنین توجه به مسایل رشد جسمی و روانی را برای هر دو جنس به مساوی در نظر داشته باشند.سازمان های زنان در کشورهای در حال توسعه و توسعه یافته توجهات بیشتری را به مقوله مشکلاتی که زنان سالخورده با ان در گیر هستند اختصاص دهند. زندگی کیفی انها را تا حد امکان بالا ببرند.
آیا افراد پیر و سالمندان پیر --- سست - و شکننده هستند؟ر
اعتقادی بر این نظر وجود ندارد . بسیاری از سالخوردگان تا سال های آخر عمر همچنان فعال ومثبت خواهند بود .امورات شخصی و روزمره خود را شخصا انجام می دهند.در بسیاری از فعالیت های اجتماعی نقش کلیدی و بسیا مهمی را به عهده دارند. مثال زیر گواهی است بر این نظر که سالمندان قادر خواهندبه طور کامل مسئولیت خود را جدی میگیرند و نسبت به ان متعهد خواهند بود.
عجب ماهی مین آسمونه عجب گل دختری همسایمونه
نیت کردم که لبهاشو ببوسم عجب پیر زنی دروازه بونه
دو بیتی بالا نشان می دهد که افراد سالمند مسئولیتی را که به عهده میگیرند نسبت به ان متعهد هستند و هیجگونه خطایی را نمی پذیرند.در ظرفیت های عملکردی سالمندان تفاوتهای بسیاری دیده می شود. اگر چه زنان ا ز عمر طولانی تری در مقایسه با مردان برخوردار هستند ولی میزان ابتلائ زنان به بیماری های نا توان کننده در مقایسه با مردان هم سن و سال خود -بیشتر است.هم چنین در درک نیاز های مربوط به توانایی های عملکردی سالخوردگان" تنوع بسیار زیادی مشاهده شده است.در برخی جوامع سنتی تهیه اب و هیزم سوخت(غیر ازجوامع با سوخت گاز) جزئ کارهای سنتی و روزمره زنان می باشد.
شیوه زندگی و پیر شدن:
ظزفیت سیستم های بیولوژیک انسان( نظیر قدرت عضلانی"ظرفیت قلبی و...)در اولین سال زندگی افزایش می یابد و در ابتدای بلوغ به حد اکثرخود می رسد و پس از ان سیر نزولی خود راطی مینماید. سرعت سیر نزولی این ظرفیت های سیستم های بیو لوژیک تا حد زیادی تحتتاثیر فاکتورهای خارجی موثر می توان به استعمال دخانیات مصرف الکل رژیم غذایی و کلاس اجتماعی اشاره نمود. به عنوان مثال نزول طبیعی عملکرد قلب می تواند با استعمال دخانیات تسریع شود به طوری که شخص در یک سن بخصوص از ظرفیت عملکردی پایین تری نسبت به افراد طبیعی بر خوردار باشد.ممکناست گرادیان این نزول از شیب بسیار زیادی برخوردار باشد که در نهایت به از کار افتادگی منجر شود.
با این حال می توان جلوی این سیر نزولی تسریع شده را در هر سنی گرفت.به عنوان مثال با توقف استعمال دخانیات و افزایش حرکات فیزیکی می توان ریسک پیشرفت بیماری های کرونری را کاهش داد.در مورد افرادی که از کار افتاده هستند بهبود باز توانی و تطبیق با حرکات فیزیکی محیطی می تواند از پیشرفت بیشتر از کار افتادگی جلو گیری نماید.
بسیاری از بیماری های مزمن که با کاهش ظرفیت عملکردی همراه هستند نتیجه یک شیوه زندگی نا سالم می باشند. بر اساس گزارش های منتشر شده در سال ۱۹۹۶ در جوامع صنعتی مصرف الکل مهم ترین عامل در رده چهارم قرار دارد. بر اساس همین گزارش ها " بیماری های غیر مسری که تا حد زیادی قابل پیشگیری هستند" نظیر بیماری های :قلبی عروقی سرطان ها جزئ علل اساسی از کار افتادگی در کشور های صنعتی و در حال توسعه می باشند.
فاکتور اجتماعی که شخص کنترل و تاثیر بسیار محدودی روی آن ها دارد تا حد زیادی ظرفیت عملکردی را تخت تاثیر قرار می دهند. در این راستا می توان به فقر تحصیلاتی فقر اقتصادی زندگی پر مخاطره و شرایط کاری اشاره کرد که به طرز فجیعی ظرفیت عملکردی شخص را در سال های پایان حیات کاهش می دهند.
در برخی از کشورها افرادی که از توانایی عملکردی ضعیفی برخوردار هستند به خانه های سالمندان منتقل می شوند که این موضوع نیز باعث ایجاد وابستگی شدید" به خصوص برای آن دسته از سالخوردگانی که از فقدان عملکردی مغزی م یا اختلال شعور رنج می برند خواهد شد .مددکاران اجتماعی اعتقاد دارند که برنامه ریزان باید فاکتورهای اجتماعی رامد نظر داشته باشند. زیرا سیاست هایی که به نفع افراد از کار افتادهباشد بهبود کیفیت زندگی آن ها را همراه خواهد شد.
افراد سالخورده ای که به مراقبت احتیاج دارند:
بسیاری از افراد در سال های آخر زندگی(the end of life ) از توانایی فیزیکی کافی برای مراقبت از خود برخوردار هستند.تنها قسمت کوچکی از سالخوردگان" آن هم بسیار سالخورده که از کار افتاده شده اند برای انجام امور روزمره خود محتاج مراقبت و کمک دیگران می باشند.
اندازه گیری های متعددیبرای پیشبینی مراقبت های لازم در مورد جمعیت سالخورده صورت گرفته است.
یکی از این فرضیه ها تخمین "امید زندگی بدون از کار افتادگی" است"disability free life expectancy"
یافته های اخیر نشان می دهد در کشورهای توسعه یافته از کار افتادگی شدید در جمعیت سالخورده به میزان ۵/۱ در صد در سال کاهش یافته است. در حال حاضر یک پنجم افراد سالخورده در کشورهای توسعه یافته از مراقبت های رسمی نظیر سرویس های پزشکی و اجتماعی برخوردار هستند. این در حالی است که تنها یک سوم چنین اتفاقاتی در موسسات صورت می گیرد و دو سوم مابقی در خانه ها اتفاق می افتد. درواقع در سال های اخیر در بسیاری از کشورهای توسعه یافته دیگر تمایلی به انجام سرویس های نام برده شده بالا در موسسات نیست و بدین ترتیب سعی در این است که به افراد سالخورده این اجازه داده شود که در جامعه خود در منزل خود تا هر زمان که امکان داشته باشد این سرویس ها را دریافت کنند.
افراد سالخورده هم تامین کننده وهم دریافت کننده مراقبت هستند. چنین افرادی در کنار مراقبت از نوه ها و بچه های خود هستندو همین طور از سایر اعضا خانواده نظیر همسر و حتی بعضی اوقات خودشان نیز مراقبت می کنند. در واقع بسیاری از افراد سالخورده جوان تر از افراد سالخورده پیر تر مراقبت می کنند.
این وبلاگ به عنوان پایگاه اطلاعاتی موسسه مشاوره و پژوهش مددکاری, جهت اطلاع رسانی درباره رشته مددکاری اجتماعی و آشنایی خوانندگان با مفاهیم مربوطه و نقش آن در جامعه توسط دکتر محمدرضا رنجبر استاد دانشکده پیراپزشکی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی و دانشگاه آزاد اسلامی و دانشگاه علمی کاربردی ایران ایجاد شده است. وی علاوه بر سابقه سالها تدریس در دانشگاه,تالیف و ترجمه کتاب، ارائه مقاله در سمینارهای علمی و مشاوره و راهنمایی بیش از دویست و پنجاه رساله دانشجویی, بعنوان مشاور اجتماعی و صنعتی در مراکز گوناگون مشغول به فعالیت می باشد.